ESKİPAZARIMIZI TANIYALIM:
Uzun yıllar Çankırı İli Çerkeş İlçesinin bucağı olan Eskipazar 1945 yılında İlçe olmuştur. 1995 yılında Karabük' ün vilayet olması nedeniyle Çankırı' dan ayrılarak Karabük' e bağlanmıştır. İl Merkezine uzaklığı 36 km.dir. 5 mahallesi ve 50 köyü bulunan bu İlçe dağınık bir yerleşim yerine sahiptir. İlçede ve çevresinde buralara ilk yerleşen protohititlerden kalma pek çok kaya mezarı ve tümülüs bulunmaktadır.

Yüzölçümü 657 kilometrekare , denizden yüksekliği 750 m. olan Eskipazar'ın en önemli akarsuyu Eskipazar Çayı, en önemli yükseltisi de Hodulca Dağı (1700 m.) ' dır. Karasal iklimin hüküm sürdüğü İlçedeki 16365 toplam nüfusun, 8457' si merkezde, 7908' i köylerde yaşamaktadır.

Eskipazar' a 3 km. uzaklıkta bulunan antik kent Hadrianopolis en az dört medeniyete ev sahipliği yapmıştır. İlçede daha çok roma dönemine ait tarihi kalıntılar bulunmaktadır. Orman alanları yönünden çok zengin olan Eskipazar orman içi mesire yerleri ve tatlı su kaynakları ile büyük ilgi çekmektedir. Anıtkabir ve T.B.M.M. binalarının yapımında kullanılan traverten taş ocaklarına sahiptir.

ESKİPAZAR ADI NEREDEN GELİYOR :

İlçenin adı konusunda çeşitli rivayetler vardır. İlk adının Kaisareis Proseilemerital olduğu bazı eserlerde geçmektedir. Antik dönemde, özellikle Paflagonya döneminde burada kurulan pazardan dolayı adının geldiği varsayımı vardır.

M.S.162-127 yıllarında avı çok seven Romalı imparator Hadrian, Bitinya dağlarında ava çıkar ve av sporunun anısına, sevgilisi Antanios şerefine Bitinya’nın doğusunda Adriyonoter şehrini kurar, adına da sonradan Hadrianopolis denilir. Tarihçi Dustinous ise Hadriyanopolis kentine Antonopolis adının verilmiş olduğunu kaydeder. Osmanlı İmparatorluğu döneminde kent üzerinde bir çok medeniyetlerin olması ve bu medeniyetlerin harap bir vaziyette olmasından dolayı Viranşehir denmesine neden olmuştur.

Evliya Çelebi Seyahatname adlı eserinde Eskipazar’ın merkezinin Bayındır olduğunu, köylerin sarp dağlarda kurulduğunu ilçede 300 ev olduğunu ve bağlık bahçelik yerde oluştuğunu belirtir. Bu dönemde Eskipazar, Bolu Sancağına bağlı bir yönetsel birim idi. 1845 yılında kasaba, Sultan Mecit tarafından nahiye yapılır ve Mecidiye adını alır.

Ali Cevad Eskipazar’ı Bolu Sancağı Gerede İlçesine bağlı, daha sonraları Çankırı’ya bağlı bir ilçe olarak kaydeder. Bugünkü Viranşehir; Saray kalıntıları, su kanalları, hamam küvetleri, büst ve heykel kaideleri, kaldırım taşları, mozaik işlemeleri ile dolu antik bir kentin geçmişte önemli bir tıp merkezi olduğuna dair kaseye zehir boşaltan yılanları sembolize eden taş kabartma işlemler vardır. Eskipazar adı 1908 yılından sonra kullanılmaya başlanmış ve ilçenin bu günkü adını antik kent döneminde kurulan Pazar yerinden almış olduğu böylece kesinlik kazanmış olmaktadır.

İDARİ YAPI :

Eskipazar ilçe merkezi 5 Mahalle Muhtarlığı ve Merkez Belediyesinden teşekkül etmiştir. Köylerde ise toplam 171 yerleşim ünitesine ulaşan 49 Köy Muhtarlığı vardır.

Birkaç mahalleden oluşan köyler ve her mahallesinde 15-20 hane bulunan köylerde fiilen her mahallede sadece 3-5 hane oturmaktadır. Bu durum hem köylere hizmeti olumsuz etkilemektedir.

İlçe 1995 yılına kadar Çankırı İline bağlı olarak kalmış, daha sonra 06.06.1995 gün ve 22305 Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanın 550 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile İl yapılan Karabük İl'ine bağlanmıştır. Çankırı İl'ine bağlı İlçe iken, kendisine bağlı olan, köyleri yeni düzenlemeden sonra da Eskipazar İlçesine kalmıştır.

İlçenin resmi kuruluşları merkezi idarenin taşra örgütlenmesine uygun olarak kurulmuştur. İlçe halkı karakteristik İç Anadolu insanının özelliklerini taşımaktadır. İnançlarına bağlıdır. Yerleşim ünitelerinin dağınık olması, hizmetlerin tam ve etkin bir şekilde götürülmesini engellemektedir.

COĞRAFİ YAPI :

Eskipazar, Karadeniz bölgesinin Batı Karadeniz bölümü içerisinde yer alır. Doğuda Çankırı iline bağlı olan ilçe İl’in Kuzeybatısında yer alır. İlçenin doğusunda Çerkeş, Kuzey Doğusunda Ovacık, Batıda Bolu’nun Mengen, Güneyde Gerede, Kuzeyde de Karabük ili ve Devrek ilçeleri ile sınırlıdır. Yüzölçümü 696 Km karedir. İlçenin köylerinden bir kısmı Elemen dağından çıkarak doğu ve kuzey yönüne çıkan Eskipazar çayı adındaki derenin iki kenarında toplanmıştır. Bu vadideki arazi dar fakat verimlidir. Sebze ve meyve yetiştiriciliğine elverişlidir. Bunlar ilçenin sulak köyleridir. İlçenin Karabük yolu DDY uzantısı üzerinde bulunan Eskipazar çayının suladığı ve dere diye adlandırılan sahası iklim bakımından en sıcak yeridir. Burası iki tarafı dağlarla çevrili vadidir. İlçede Karadeniz ikliminin karasallaşma nedeniyle biraz sertleşmiş hali görülür.İlçe arazisi batıdaki Meğri dağının doğuya Eskipazar çayı vadisine dönük dik meyilli ormanla kaplı sırtlar ile doğuya Gerede Çayının büyük bir kavisle Batı-Doğu yönünden Doğu-Batı yönüne dönerek Soğanlı Çayını adını aldığı meyilli geniş düzlükler, tatlı meyiller ve yamaçlar, sırtlardan oluşmaktadır.

Eskipazar’ın doğusunda yer alan Ovacık-Çerkeş sınırına kadar uzanan bu sınıra Sırt adı verilir. Eskipazar’ın doğal yapı ve iklim bakımından üç bölgeye ayırmak mümkündür.

a- Karadeniz ikliminin hüküm sürdüğü ılık, yağışlı yöresi Eskipazar’ın Kuzeydoğusunda Karabük’ün sınırlarından başlayan, Karadeniz Bölgesinin güneyinde yer alan Hanköy’den başlayarak Deresamail, Başpunar, Karahasanlar, Köyceğiz, Ova, Haslı, Kıranköy, Kapucular, Eskipazar, Çaylı, Hamazlar, Büyükyayalar, Yazıboy köylerinin bulunduğu Eskipazar çayı vadisindeki köyler (Dereyöresi).

b- Karasal iklimin hüküm sürdüğü Aslanlar’dan başlayarak yükselen doğuda Çömlekçiler, Söbüçimen’e kadar uzanan Çerkeş-Ovacık sınırına varan sırt yöresi.

c- Eskipazar’ın batısında yer alan yüksek orman köyleri Adiller, Hasanlar, Yalakkuz, Kulat gibi yüksek orman köyleri.

DAĞLAR :

Eskipazar, Bolu Köroğlu ormanlık dağlarının Eskipazar’ın batısında Eleman Meğri dağları adı ile Eskipazar’ın batısında yeşillikler yükselir. Eskipazar’ın güneyinde Eskipazar çayına paralel olarak sıra dağ şeklinde Şerafettinler dağları vardır. Eskipazar’ın Kuzeybatısında yer alan Dede tepesi, Hodulca dağı, (Bu dağın tepesi Eskipazar’ın en yüksek yeridir. 1700 m) mevcuttur. Yılın ilk karı buraya düşer. Hanköy doğusundaki sıra dağlar ise Karatepe dağlarıdır. Burada orman bulunmaktadır.Doğusunda Gerede çayına, Doğu ve Batı yönünden paralel olarak uzanan Çit ormanlarının uzantısında Kuzuören dağı yer almaktadır. Eskipazarın doğusunda en yüksek tepesi Dikmen tepesidir. Yükseltisi 1650 metredir. Hamamlı’nın güneyindeki Soğanlı çayına paralel ve dik yamaçlı olarak uzanır. Bu kesimde ağaç pek yoktur. Buraya da Kısaç dağları adı verilir.

OVALAR :
İlçenin doğusunda Gerede ve Çerkeş çayının iki kolu arasında Hamamlı, Bayındır, Sadeyaka ovaları uzanmaktadır. Bu ovanın bir kısmı çayır (otlak) bazı kısımları sulaktır. İlçenin Karabük Gerede karayolu ve batısında yer alan Keçeler-İmanlar ovası, İlçenin Kuzeydoğusunda Tamuşlar yüksek ovası yer almaktadır. Eskipazar çayının geçtiği batıda Hamzalar, Çaylı, Büyükyayalar, Eskipazar, Kuzeyde Kıranköy, Ova, Köyceğiz, Karahasanlar, Deresamail, Hanköy vadisi verimlidir. Sıcak olduğundan sebze-meyve yetiştirilir. Batıda Yalakkuz orman içerisinde küçük bir ovadır. Güneyinde, Şerafettinler, Batısında Adiller, Yürecik, Hasanlar, Kulak yaylaları yer almaktadır

AKARSULAR :

Eskipazar’ın güneyinde Gerede yakınlarında Bulduk, Bayındır, Hamamlı Köyü topraklarından geçen Gerede çayı, Çerkeş’den gelen Çerkeş çayı, bu iki kol Hamamlı köyünün batısında birleşerek Soğanlı Çayı adını alır. Doğu yönüne çıkar. Filyos çayına birleşerek Karadeniz’e dökülür. Burada tatlı su balığı bulunmaktadır. Eskipazar’ın batısında Eleman dağından çıkan Eskipazar Çayı da Batı-Doğu yönünde çıkarak Soğanlı Çayına Karabük yakınlarında katılır.

ORMANLAR :

Eskipazar Orman İşletme Müdürlüğüne Çetikören, Kullidere, Eğriova, Eleman ve Kurtça ormanları olarak dört bölgeden ibarettir. Eskipazar Orman İşletme Müdürlüğüne bağlı 18.743 hektar orman vardır. Buna Yalakkuz ormanları dahil değildir. Ormandaki ağaç türleri Karaağaç, Sarıçam, Köknar, Kayın ve Meşe ağaçları bulunmaktadır. Yine bu ormanlara Eskipazar’ın Güneydoğusunda Bulduk ve Kuzuören ormanları dahil değildir. Bu da gözönüne alınınca Eskipazar’ın Güney, Kuzey ve Batıdan üç tarafı ormanlarla çevrili ve orman bakımından zengin bir ilçedir.

MADENLER VE DOĞAL ZENGİNLİKLER :

Eskipazar’ın doğal zenginliklerinin başında orman gelmektedir. Yalakkuz ormanları ve Kuzuören Bulduk ormanlarını katmadan ormanları 18.743 Hektardır.

Traverten taş ocakları bakımından çok zengindir. Şerafettinler, Çaylı ve Hamzalar sınırları içerisinde bulunan traverten taşları Türkiye’nin her tarafına gönderilmektedir. Anıtkabir ve T.B.M.M. bu taşlardan yapılmıştır. İşletmeciliği özel sektör tarafından yapılmaktadır. Yılın yaklaşık 8 ayı üretim yapılmaktadır.

Gerede ve Çerkeş çayının geçtiği Hamamlı ve Bayındır da iki adet kum ocağı bulunmaktadır. İnşata çok elverişli ve çok zengindir. Kireç taşı zaten çoktur. İki adet kireç fırını yapılmış fakat istenilen şekilde işletilmediğinden bu potansiyel zenginlik bekletilmektedir. Hanköy’de tuğla toprağı bulunmaktadır. Buralarda tuğla yapılmaktadır. Modern işletmeciliğe geçildiği taktirde ekonomiye katkısı büyük olacaktır.

- Sarı traverten: Çaylı ve Kaya mevkiinden, çıkmaktadır.
- Kahverengi traverten: Kabaarmut, Hamzalar, Yazıkavak ve Keçeler Mahallesi ve Tamuşlar köyü mevkiinden çıkarılmaktadır.

- Yeşil mermer: Hamzalardan çıkarılmaktadır. Bu mermer çok kıymetli olup, Ortadoğu ve Arabistan’a ihraç edilmektedir.

- Dolamit Taşı: Aslanlardan çıkmaktadır.

- Köseler Taşı: Kulat köyünden çıkmaktadır.

- Demir Çelik Sanayiinde, porselen yapımında kullanılan manyezit madeni Hamamlıdan çıkarılmaktadır.

 

KÜLTÜREL YAPI :

İlçenin Genel Kültür Dokusu :

İlçemizve köylerinde Türk Milli kültürü yaşanmaktadır. Sanayileşmenin ve teknolojik gelişmelerin etkisi dışında kalmış olan İlçemiz ve köyleri genel olarak, kapalı toplum özelliği taşımaktadır. Bu durumun tabii neticesi olarak, İlçemiz köylerinde milli gelenekler toplum hayatına hakim bir haldedir. İlçemize bağlı köylerimizde halen köy odaları bulunmakta, geleneksel Türk misafirperverliğinin en güzel örnekleri bu köy odalarında sergilenmektedir. Odalar, sosyal olayların tartışıldığı, düğün nişan, dini bayramlarda çok sayıda insana hizmet etmeğe elverişli mekanlar olarak kullanılmaya devam edilmektedir. Anadolu'nun fethinden bu güne kadar düşman işgaline uğramamış, milli kültürümüzün yaşatıldığı ender İlçelerden birisidir. Büyüklere saygı, küçüklere şefkat ve sevgi yanında sosyal yardımlaşma halen yaşanmaktadır. Gelenek ve göreneklerimizden fazla değişim olmamıştır. Örneğin hala kadınlarımız yoldan geçen bir erkeğin yolunu kesmemek için bekler, erkek geçtikten sonra yoluna giderler. İlçe ve köylerin ortak mallarının yapılmasında, onarılmasında, tamirinde imece usulü ile çalışma elbirliği yaparak işi bitirme, onları koruma, gözetleme halen devam etmektedir, yardımlaşma ve dayanışma sürdürülmektedir. Bu durumun tabii neticesi olarak, gelenek ve görenekler, adet ve ananeler toplum hayatında hakim bir haldedir.

İlçemiz ve köylerinde, Ramazan ayında oruç açtırmak bir gelenek halini almıştır,ulaşım araçlarının az olduğu dönemlerdeki köy odalarında misafir ağırlamanın yerini, bugün oruç açtırma almıştır. Her yıl Ramazan ayında her hane sahibi sıra ile, gücü nispetinde misafir çağırarak oruç açtırma adı altında bir akşam yemeği verir. Eskipazar çevresinde, özellikle köylerde rastlanan güzel geleneklerden biri de Cuma Yemekleridir. Her Cuma öğlen saatlerinde Cami de yemek verilir. Özellikle köye gelen misafirler için hazırlanan yemek verme işi köyde sırayla her ev tarafından yapılır.

Dini ve milli bayramlarımız İlçe ve köylerimizde, yurdumuzun her yerinde olduğu gibi dini ve milli bayramlarımız büyük bir coşku, heyecan ve kaynaşmaya sahne olur. Dini bayramlarımızın arifesinde ziyrat adı verilen dini merasim yapılır. Burada tüm komşuların katılmasıyla her evden gelen helva ve ekmekler bira araya toplanır, buradan toplanan ekmek ve helvalar karıştırılarak toplananlara çocuklara öncelik verilerek dağıtılır. Kuran-ı Kerim ve dualar okunur. Aynı gün mezarlıklar ziyaret edilir, dualar okunur. Bayram namazlarına yediden yetmişe herkes katılır. Bayram namazlarından sonra camii önünde büyükler sıra olur, küçükler büyüklerin ellerini öperek bayramlarını kutlarlar Milli bayramlarımızda da bayram yerlerinde toplanıp, kutlama törenini seyrederler. Halkımızda bayram günleri vatan, millet, bayrak sevgisi ön plandadır. O gün hep bu duygularla yaşanır.

İlçemiz ve köylerinde yağmur yağmadığı yıllarda çıkılan Yağmur Duası geleneği yağsın yağmasın, her yıl yapılır hale gelmiştir. Bu duada topluca namaz kılınır, Kurban kesilir, kurban eti ile pilav yapılarak beraberce yenir. Yağmur duaları öteden beri halkın ziyaret ettiği türbeler olup, el avuçları aşağıya çevrili olarak dualar yapılır.
 

ESKİÇAĞDA ESKİPAZAR :

Eskipazar’ın bilinen tarihi Romalılar döneminde Roma İmparatoru Hadrianus’un, Hadrianopolis kentini onarması ve yeniden imarı ile başlar. Zira ilçedeki Viranşehir - Hadrianopolis kalıntıları, kaya mezarları Paflagonya ve Roma dönemlerinden kalmadır. En az dört medeniyetin hüküm sürdüğü bölgede, İlçenin bugünkü adının da Paflagonya döneminden beri kurulan pazarlardan geldiği sanılmaktadır.

Eldeki bilgiler Roma hakimiyetinden önce bu bölgede yüksek bir kültürün var olduğunu göstermektedir. Roma öncesinde var olan bu gelişmiş kültürü Eskipazar’ında içinde yer aldığı Paflagonya (Kuzey Batı Anadolu) tarihi içinde incelemek gerekir.

Eskipazar ve çevresine yerleşen ilk halkın Proto – Hititler olduğu kabul edilmektedir. Proto-Hititler Küçük Asyalı (Asiaic) kavimlerden olup aynı zamanda Turani (Orta Asyalı) dirler. M.Ö.5000 yıllarından itibaren Anadolu’ya gelerek hisarlar eteğinde şehir krallıkları kuran, ANADOLU’da ilk siyasi hayatı başlatan da Eti’lerdir.

M.Ö.2000 yıllarında Balkanlardan Tokfirik göçleri olmuş, Babris, Bitinyen, Tinye gibi kabileler Eskipazar ve çevresine yerleşmişlerdir. Persler döneminde Eskipazar’ın da içinde bulunduğu Paflagoya, Daksykion Saraplığına (eyaletine) bağlı olarak idare edilmiştir. Ancak bu bölgede siyasi hakimiyet sağlayan Persler kültürel hakimiyet sağlamışlardır. Bunun sebebi ise bölgede zengin ve güçlü bir kültürün varlığıdır.
Büyük İskender’in M.Ö 333 yılında Anadolu’ya girmesiyle Pers hakimiyeti sona ermiştir. Bu tarihten sonra Anadolu’da B. İskender’in hakimiyetinde Helenistik Dönem yaşanmaya başlanmıştır. Büyük İskender’in M.Ö 323’te ölümünden sonra Anadolu’nun tamamı Selevkoslar Krallığı hakimiyetine girmiştir. Selevkos’un M.Ö 280’de ölümünden sonra Paflagonya’da (K. Batı Anadolu) Bitinya Krallığı kurulmuş ve bu krallık Yunan uygarlığının temsilcisi olmuştur. Bu devletin hakimiyet alanı Eskipazar’ı da içine almaktadır.

M.Ö 1. Y.Y.'dan itibaren Roma hakimiyeti ile birlikte Çankırı’ da Germanikopalis ismi ile önemli bir merkez kurulmuş, Çerkeş (Antinopolis) ve Eskipazar (Hadrianopolis) da önemli yerleşim merkezleri arasında yer almıştır.

İlçe merkezine yaklaşık 3 km mesafeden itibaren başlayan Hadrianapolis şehri kalıntıları içinde mahzenler, saray merdivenleri kalıntıları, hamam harabeleri, sığınak ve su kanallarına rastlanmaktadır. Bu kentin kurulduğu yerin genişliğinden 6 büyük merkezden biri olduğu anlaşılmaktadır. Çeşitli nedenlerle harap olan Eskipazar’ın tarihi yerleşim yeri Romalılar döneminde Roma İmparatoru Hadrianos tarafından onarılarak, yeniden imar edilmiştir.
Kentin Romalı İmparator Adrionos (Adriye) tarafından kurulduğu ve imparatorun adına izafeten Adrianopolis adıyla anıldığı yolunda rivayetler de vardır. Tarihçi Justinius’e göre kent çevresinde bulunan paralardan kentin Adriya tarafından kurulduğu ve adını da buradan aldığı anlaşılmaktadır.

Kentin yeri hakkında bazı şüpheler var ise de genel eğilim Viranşehir’in olduğu yer ve yakınlarında olduğudur. Bazı araştırmacılar kenti Çaylı ve Budaklar arasına, Pavly Wissovva, Leonhard ve Kiepert gibi bazıları ise bu günkü Viranşehir’in olduğu yere yerleştirmişlerdir. R. Leonlard, Paflagonya adlı eserinde bir heykelin kaidesinde bulunduğu kitabede Sezar Hadrianopolis adını okumuş olduğundan şehrin burada Viranşehir bulunduğunu düşünmüştür.